سلطان محمد مطربي سمرقندي

120

تذكرة الشعراء ( فارسي )

از تذكرهء مطربى : « از شعراى مشهور و از فضلاى پرزور خراسان است . » « 1 » علاوه بر اينها ، در هردو تذكره ، كلمات و عباره‌هايى مانند : « اظهر من الشمس » ؛ « اهليّت » ؛ « مولويّت » ؛ « قدوة العلما » ؛ « ذكر جميل » ؛ « صورت خوش و سيرت دلكش » ؛ « آراسته و پيراسته » ؛ « سخنان خوب و خيالات مرغوب » ؛ « كانّهنّ الياقوت و المرجان » « 2 » ؛ « شاعر پرزور » و مانند اينها ، به طرز تكرار آورده مىشوند . [ در ] تذكرة الشعراى مطربى ، با وجود نسخهء اصلى بودنش ، نقصانهايى نيز ، به چشم مىخورد . از آن جمله ، به خطاهاى املايى كه مؤلف تذكره ، اشتباها نوشته است برمىخوريم . اكنون به چند مثال ، همچون نمونه ، توجه شما را جلب مىكنيم : كلمهء « خواستن » و « خاستن » معناى گوناگون دارند . اگر به شكل « خواستن » نوشته شود ، به معناى چيزى درخواست كردن از كسى و اگر به شكل « خاستن » نوشته شود ، به‌معناى برخاستن ، قد برافراختن و از جا خيستن مىباشد . « شب از تن ناتوان ، به‌جز ناله نخواست * آمد به دل حزين ، ستم از چپ و راست . « 3 » » « در كشتى نشسته بودم كه بادى مخالف ، برخواست و فوج و موج ، به اوج رسيدن گرفت . » « 4 » « برخواسته تعظيم ، به جاى آوردم . » « 5 » « انيسى از ستم روزگار آن مرغم * كه گشته آبله‌هاى دل آب و دان ما « 6 » » قافيهء اين غزل از « روشن » ؛ « خرمن » ؛ « دامن » و مانند اينهاست . در اينجا به جاى كلمهء « دان » سهوا « دانهء » نوشته شده كه ما در متن كلمهء « دان » را نوشتيم . يا اينكه در بيت زيرين ، از لحاظ قواعد زبانى ، خبر و مبتدا ، تطبيق نمىكند :

--> ( 1 ) . مطربى ، تذكرة الشعرا ، ورق 99 ب . ( 2 ) . در اصل : ( كانه ياقوت فى المرجان ) . ( 3 ) . همان ، ورق 23 ب . ( 4 ) . همان ، ورق 25 ب . ( 5 ) . همان ، ورق 31 ب . ( 6 ) . همان ، ورق 55 ب .